Łotwa Sondaże wyborcze, poparcie partii i aktualne notowania

Łotewska gospodarka prezentuje obecnie mieszany obraz: produkt krajowy brutto wzrósł w pierwszym kwartale 2026 roku o 2,5 procent w ujęciu rocznym, jednak spowolnił w porównaniu do poprzedniego kwartału. Szczególnie przemysł i budownictwo hamowały wzrost, podczas gdy handel i nieruchomości odnotowały wzrost. Jednocześnie inflacja się uspokaja: roczna stopa spadła w kwietniu do 2,9 procent. Mimo to, koszty utrzymania, zwłaszcza transportu, mieszkania i gastronomii, pozostają obciążeniem dla wielu obywateli. W międzyczasie łotewski krajobraz polityczny przechodzi fazę niepewności. Premier Evika Silina podała się do dymisji w połowie maja po sporze dotyczącym incydentów z dronami na granicy z Rosją i rozpadzie jej koalicji. Ta polityczna niestabilność, która objawiła się w rozdrobnionej trójpartyjnej koalicji, może opóźnić skuteczne zarządzanie rządem i wdrożenie pilnie potrzebnych reform gospodarczych. Chociaż utworzenie nowego rządu jest bliskie, utrzymująca się niepewność może zahamować inwestycje i utrudnić realizację środków mających na celu wzmocnienie koniunktury i ulżenie gospodarstwom domowym, mimo że prognozy długoterminowo przewidują umiarkowany wzrost.

Łotwa wzmacnia swoje granice i sprzeciwia się Paktowi Migracyjnemu UE. Trwająca nielegalna migracja z Białorusi, którą Ryga postrzega jako „wojnę hybrydową”, zmusza ten bałtycki kraj do zdecydowanego działania. Niedawno wzmocniona ochrona granicy z Białorusią została przedłużona do końca czerwca 2026 roku, aby powstrzymać tysiące prób nielegalnego przekroczenia granicy. Jednocześnie Łotwa stanowczo odrzuca relokację migrantów w ramach nowego Paktu UE o Migracji i Azylu, a także odmawia wymaganych płatności kompensacyjnych. To stanowisko, kształtowane również przez troskę o tożsamość narodową w historycznie wrażliwym kontekście, spotyka się z oporem w Brukseli, ale jest przedstawiane jako niezbędna obrona zewnętrznej granicy UE i interesów narodowych.

Łotwa przechodzi polityczne reorientacje, napędzane ostrymi obawami o bezpieczeństwo. Powtarzające się naruszenia przestrzeni powietrznej przez drony, przypuszczalnie ukraińskiego pochodzenia i błędnie naprowadzane przez rosyjskie zakłócacze, doprowadziły do rezygnacji rządu Eviki Siliņi i utworzenia gabinetu przejściowego pod przewodnictwem Andrisa Kulbergsa pod koniec maja. Ten polityczny przełom zaostrza koncentrację na obronie powietrznej i zabezpieczeniu wschodniej granicy. Jako pierwszy kraj NATO, Łotwa zobowiązuje się ustawowo od 2027 roku do przeznaczania 5% PKB na wydatki obronne i wykorzystuje swoją rolę w Radzie Bezpieczeństwa ONZ do wzmocnienia porządku światowego opartego na zasadach, w obliczu rosyjskiej agresji.

Łotwa porusza się po kruchym krajobrazie politycznym po tym, jak nowy czteropartyjny rząd koalicyjny pod przewodnictwem premiera Andrisa Kulbergsa objął władzę. Poprzedni rząd Eviki Siliņi upadł w połowie maja z powodu różnic w podejściu do zabłąkanych ukraińskich dronów, które wleciały w łotewską przestrzeń powietrzną, oraz dymisji ministra obrony. Te napięcia w polityce bezpieczeństwa na granicy z Rosją kształtują agendę nowego centroprawicowego rządu, który stawia bezpieczeństwo narodowe i izolację Rosji jako najwyższe priorytety. Równolegle, debata na temat wycofania się z Konwencji Stambulskiej o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet dzieli społeczeństwo, co dodatkowo polaryzuje wewnętrzną kulturę polityczną przed wyborami w październiku 2026 roku.

Łotwa z pełną parą przyspiesza transformację energetyczną. Po udanym odłączeniu od rosyjskiej sieci energetycznej i synchronizacji z kontynentalnym systemem europejskim w lutym 2025 roku, kraj koncentruje się na masowym rozwoju odnawialnych źródeł energii. Obecnie Łotwa, wraz z Niemcami i Litwą, planuje „Baltic-German PowerLink”, podmorskie połączenie kablowe do handlu energią elektryczną i morskich farm wiatrowych. Nowy rząd pod przewodnictwem Andrisa Kulbergsa, który objął urząd 29 maja 2026 roku, priorytetyzuje infrastrukturę krytyczną i niezależność energetyczną. Politycznie, cele klimatyczne UE i dążenie do suwerenności energetycznej napędzają tę transformację, co jest widoczne w Krajowym Planie Energii i Klimatu 2030 oraz w obszernych programach wsparcia dla zielonej energii.

Łotwa przechodzi przez okres politycznej niepewności, która obciąża pokój społeczny i relacje międzypokoleniowe. Dopiero niedawno, 28 maja 2026 roku, nowy rząd koalicyjny pod przewodnictwem premiera Andrisa Kulbergsa objął urząd, po tym jak poprzedni rząd Eviki Siliņi rozpadł się 14 maja z powodu sporu o obsadę resortu obrony. Ta niestabilność utrudnia pilnie potrzebne reformy. Obecnie, badanie z 17 maja podsyca debatę: łotewskie emerytury są o około 14 procent niższe od minimum egzystencji, co ujawnia trudną sytuację finansową wielu osób starszych i zaostrza kwestię sprawiedliwości międzypokoleniowej. Próżnia polityczna i kruche tworzenie koalicji opóźniają skuteczne odpowiedzi na te głębokie wyzwania demograficzne i społeczne.

Od 2026 roku łotewski krajobraz szkolnictwa wyższego przechodzi fundamentalną transformację: rząd zastępuje dotychczasowe „finansowanie per capita” modelem zorientowanym na wyniki. Uniwersytety będą negocjować wieloletnie umowy, które nagradzają sukces absolwentów i efektywność instytucjonalną. Reforma ta ma na celu podniesienie jakości, zmniejszenie liczby rezygnacji ze studiów i kształcenie pilnie potrzebnych specjalistów w dziedzinach takich jak STEM i opieka zdrowotna. Jednocześnie, bariery dla studentów międzynarodowych wzrastają poprzez nowe wymogi dotyczące zabezpieczenia finansowego i bardziej rygorystyczne obowiązki obecności. Te środki, politycznie zakotwiczone w budżecie państwa na 2026 rok, mają na celu bardziej ukierunkowane zarządzanie wydatkami na edukację i wzmocnienie bezpieczeństwa narodowego, jednak bezpośrednio wpływają na dostępność i atrakcyjność studiów dla młodych ludzi w kraju i za granicą.

Od 1 lipca 2026 roku dzieci, na które ubiegano się o świadczenia rodzicielskie, muszą mieć stałe miejsce zamieszkania na Łotwie i posiadać aktywny numer identyfikacyjny osoby. To zaostrzenie kryteriów kwalifikacyjnych, zakotwiczone w zmianach ustawy o ubezpieczeniu macierzyńskim i chorobowym, ma na celu skoncentrowanie świadczeń na rodzinach mieszkających w kraju i zapobieganie nadużyciom. Jednocześnie, od stycznia 2026 roku, zasiłek na opiekę nad dzieckiem do 1,5 roku życia wzrasta do 298 euro miesięcznie. Pomimo tych podwyżek, Związek Dużych Rodzin krytykuje, że środki te nie w wystarczającym stopniu łagodzą rosnące koszty utrzymania, szczególnie dla rodziców samotnie wychowujących dzieci. Łotwa zajmuje trzecie miejsce w UE pod względem odsetka gospodarstw domowych z dziećmi prowadzonych przez jednego dorosłego (28,5%). Tymczasem ceny mieszkań w Rydze nadal rosną o 6-9% rocznie, co utrudnia wielu rodzinom dostęp do odpowiedniego mieszkania, a 39% gospodarstw domowych dotyka problem przeludnienia.

Na Łotwie rozgorzała gorąca debata na temat drugiego filaru emerytalnego: opozycja domaga się umożliwienia obywatelom wcześniejszego dostępu do zgromadzonych środków w celu załatania luk finansowych. Jednak rząd i bank centralny stanowczo ostrzegają przed konsekwencjami. Obawiają się wzrostu ubóstwa wśród osób starszych, jeśli pieniądze zostaną wydane bez namysłu. Jednocześnie koszty usług opieki społecznej w Rydze rosną o 4-5%, a średnia emerytura, choć wzrosła do 680 euro, to aktualny raport nadal ocenia ryzyko ubóstwa dla seniorów jako wysokie. Spór polityczny koncentruje się zatem na równowadze między wolnością jednostki a opieką państwową w demograficznie trudnym środowisku.

Łotewska klasa pracująca odczuwa ambiwalentną sytuację gospodarczą: od 1 lipca 2026 roku rząd tymczasowo obniża podatek VAT na podstawowe artykuły spożywcze, takie jak chleb, mleko, drób i jaja, do 12 procent, aby ulżyć gospodarstwom domowym. Jednak radość z tego faktu tłumią stale wysokie ceny mieszkań, energii i transportu, które w kwietniu 2026 roku nadal rosły. Środek ten jest reakcją na utrzymującą się inflację wynoszącą 2,9 procent w kwietniu oraz głęboko zaniepokojone nastroje konsumentów. Koalicja czterech partii pod przewodnictwem premiera Andrisa Kulbergsa, która objęła urząd dopiero 28 maja, znajduje się pod presją, aby dostarczyć obywatelom namacalne ulepszenia. Jej krótkotrwały mandat do wyborów parlamentarnych w październiku zmusza ją do szybkich, widocznych decyzji, aby odzyskać zaufanie w czasach spowolnienia gospodarczego i rosnącego bezrobocia (7,1% w I kwartale 2026 roku).

Łotewscy przedsiębiorcy bezpośrednio odczuwają reformy: od początku roku miesięczna minimalna składka na ubezpieczenie społeczne wzrosła do 242,35 euro, w oparciu o podwyższoną płacę minimalną wynoszącą 780 euro. Środek ten jest częścią kompleksowej reformy podatkowej na rok 2026, mającej na celu modernizację systemu podatkowego i zabezpieczenie dochodów budżetowych. Równolegle, nowa alternatywna forma opodatkowania dla firm z osobami fizycznymi jako udziałowcami oferuje teraz wybór między dotychczasowym 20% podatkiem dochodowym od osób prawnych przy wypłacie zysków a modelem podzielonym na 15% podatku dochodowego od osób prawnych i 6% podatku dochodowego od osób fizycznych od dywidend. Chociaż dla niektórych firm tworzy to elastyczność, stowarzyszenia przedsiębiorców narzekają na utrzymującą się biurokrację i brak konsekwencji rządu w realizacji obiecanych ulg, co negatywnie wpływa na konkurencyjność gospodarczą kraju.

Łotewska zmiana konstytucji z 2006 roku, która wyraźnie definiuje małżeństwo jako związek mężczyzny i kobiety, nadal rzuca cień na prawa osób LGBTQ+. Pomimo wprowadzenia związków partnerskich w lipcu 2024 roku, które przyznają niektóre prawa zbliżone do małżeńskich, prawo nadal odmawia parom jednopłciowym pełnych praw do adopcji i dziedziczenia. Niedawno (maj 2026) Sąd Najwyższy musiał skierować kwestię uznawania małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, co uwypukla rozbieżność między prawem krajowym a swobodą przemieszczania się w UE i zwiększa presję na rząd, aby zapewnił szerszą równość.

Od 29 kwietnia 2026 roku zaostrzone łotewskie przepisy imigracyjne znacznie utrudniają pobyt ekspatom i imigrantom. Nowe regulacje wymagają wyższych minimalnych dochodów: 950 euro miesięcznie dla głównego wnioskodawcy i 285 euro dla członków rodziny. Ponadto, obowiązkowe jest udokumentowanie znajomości języka łotewskiego na poziomie A2 dla zezwoleń na pobyt czasowy i B1 dla zezwoleń na pobyt stały. Rząd motywuje te kroki politycznie, wskazując na wzmocnienie bezpieczeństwa narodowego, priorytet dla lokalnego rynku pracy oraz wspieranie integracji. Grozi również odebranie zezwolenia w przypadku trzech naruszeń administracyjnych lub wspierania „państw stanowiących zagrożenie”.